काठमाडौं । क्यान्सर उपचारका लागि विदेश जानुपर्ने बाध्यता कम गर्ने उद्देश्यले नेपालमै आधुनिक, विशेषज्ञतामा आधारित र गुणस्तरीय उपचार सेवा विस्तार गर्ने प्रयास तीव्र हुँदै गएको छ। उपचार प्रविधिको विकाससँगै दक्ष जनशक्ति र विशेषज्ञ चिकित्सकको उपलब्धताले नेपालमै क्यान्सर उपचारको सम्भावना विस्तार हुँदै गएको हो।
मेडिकल ओन्कोलोजी क्षेत्रमा लामो समयदेखि सक्रिय वरिष्ठ चिकित्सक डा. बिजेश राज घिमिरे नेपालमा क्यान्सर उपचारको गुणस्तर अभिवृद्धि गर्ने चिकित्सकमध्ये एकका रूपमा चिनिनुहुन्छ। मेडिकल ओन्कोलोजीमा १५ वर्षभन्दा बढीको अनुभव हासिल गर्नुभएका डा. घिमिरेले क्यान्सरका बिरामीलाई आधुनिक औषधि उपचार, केमोथेरापी, इम्युनोथेरापीलगायत उपचार विधि तथा बिरामीको अवस्थाअनुसार व्यक्तिगत उपचार योजना निर्माण गरी सेवा दिँदै आउनुभएको छ।
क्यान्सरको उपचार केवल औषधि वा एउटा उपचार विधिमा सीमित नहुने भएकाले बिरामीको रोगको अवस्था, क्यान्सरको प्रकार, फैलावट, उमेर तथा अन्य स्वास्थ्य अवस्थालाई आधार बनाएर उपचार योजना तय गर्नुपर्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्। यही अवधारणाअनुसार व्यक्तिगत उपचार योजनामार्फत बिरामीलाई सेवा दिने प्रयास भइरहेको डा. घिमिरेको कार्यशैलीमा देखिन्छ।
नेपालमै आवश्यक उपचार सम्भव हुँदाहुँदै पनि विदेशमा उपचार गराउनुपर्ने बाध्यताका कारण नेपाली नागरिकको ठूलो रकम बाहिरिने गरेको छ। त्यसमाथि उपचारका लागि विदेश जाँदा बिरामी र परिवारले आर्थिकसँगै मानसिक तथा सामाजिक कठिनाइसमेत व्यहोर्नुपर्ने अवस्था रहँदै आएको छ। यस्तो अवस्थालाई कम गर्दै स्वदेशमै भरपर्दो उपचार सेवा उपलब्ध गराउनु आवश्यक रहेको स्वास्थ्य क्षेत्रका जानकारहरूको धारणा छ।
डा. घिमिरे नेपाल क्यान्सर हस्पिटल एण्ड रिसर्च सेन्टरका सह–संस्थापक, मेडिकल डाइरेक्टर तथा वरिष्ठ सल्लाहकार मेडिकल ओन्कोलोजिस्टका रूपमा समेत कार्यरत हुनुहुन्छ। ललितपुरको हरिसिद्धिस्थित उक्त अस्पतालले क्यान्सरको पहिचान, उपचार तथा अनुसन्धानका क्षेत्रमा सेवा प्रदान गर्दै आएको छ।
अस्पतालमा क्यान्सर उपचारका लागि केमोथेरापी, रेडिएसन, सर्जरी तथा प्यालिएटिभ केयरलगायत विभिन्न सेवा उपलब्ध छन्। क्यान्सरको प्रकृति र अवस्थाअनुसार विभिन्न विधाका विशेषज्ञ चिकित्सकबीचको समन्वयमा उपचार गर्ने प्रणालीले बिरामीलाई एउटै स्वास्थ्य संस्थाबाट आवश्यक उपचार सेवा प्राप्त गर्न सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
क्यान्सर उपचारमा पछिल्लो समय प्रविधिको प्रयोगसँगै उपचारका नयाँ विकल्पसमेत थपिँदै गएका छन्। विशेषगरी इम्युनोथेरापी तथा लक्षित उपचारजस्ता आधुनिक उपचार पद्धतिले केही प्रकारका क्यान्सरका बिरामीका लागि उपचारका थप सम्भावना सिर्जना गरेका छन्। तर यस्ता उपचारको प्रभावकारिता बिरामीको अवस्था र क्यान्सरको प्रकारअनुसार फरक हुने भएकाले विशेषज्ञ चिकित्सकको मूल्यांकन महत्वपूर्ण मानिन्छ।
नेपालमा क्यान्सर उपचारको क्षेत्र विस्तार हुँदै गए पनि गुणस्तरीय उपचारलाई अझै सहज, सुलभ र पहुँचयोग्य बनाउनु चुनौतीपूर्ण छ। अत्याधुनिक उपकरण, दक्ष जनशक्ति, नियमित अनुसन्धान, औषधिको सहज उपलब्धता र उपचारको लागत नियन्त्रणजस्ता विषयमा निरन्तर सुधार आवश्यक देखिन्छ।
यसैबीच, नेपालमै अन्तर्राष्ट्रियस्तरको उपचार सेवा विकास गर्न सकिने विश्वासका साथ चिकित्सक तथा स्वास्थ्य संस्थाहरूले प्रविधि, विशेषज्ञता र मानवीय सेवाको संयोजनमा जोड दिइरहेका छन्। बिरामीलाई उपचारसँगै आत्मीय व्यवहार, उपचारबारे स्पष्ट जानकारी र मनोवैज्ञानिक सहयोग उपलब्ध गराउनु पनि क्यान्सर उपचारको महत्वपूर्ण पक्ष मानिन्छ।
क्यान्सरको उपचार लामो र जटिल प्रक्रिया हुन सक्ने भएकाले बिरामीको विश्वास कायम राख्नु चिकित्सकका लागि अर्को महत्वपूर्ण जिम्मेवारी हो। उपचारका क्रममा बिरामी र परिवारसँग निरन्तर संवाद, रोगको अवस्थाबारे जानकारी तथा उपलब्ध उपचार विकल्पबारे परामर्शले उपचार प्रक्रियालाई सहज बनाउन सहयोग गर्छ।
नेपालमै गुणस्तरीय क्यान्सर उपचारको वातावरण निर्माण गर्न सरकारी तथा निजी स्वास्थ्य संस्थासँगै विशेषज्ञ चिकित्सक, अनुसन्धानकर्ता र स्वास्थ्यकर्मीको सामूहिक प्रयास आवश्यक छ। यस दिशामा डा. घिमिरेजस्ता अनुभवी मेडिकल ओन्कोलोजिस्टको सक्रियता र विशेषज्ञ सेवाले नेपालमै उपचार सम्भव छ भन्ने विश्वासलाई बलियो बनाउन योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
विदेशमा उपचार गर्नुपर्ने बाध्यता पूर्ण रूपमा अन्त्य गर्न अझै धेरै काम गर्नुपर्ने भए पनि नेपालमै आधुनिक उपचार सेवा विस्तार हुनु सकारात्मक संकेत हो। प्रविधि, विशेषज्ञता र मानवीय सेवाको उचित संयोजन गर्न सके नेपाली बिरामीले स्वदेशमै विश्वस्तरीय उपचारको अनुभव लिन सक्ने आधार क्रमशः बलियो हुँदै जाने देखिन्छ।
