नेपाली राजनीतिमा निर्वाचन एउटा यस्तो उत्सव हो, जसले उम्मेदवारहरूलाई भुइँमान्छेको दैलोसम्म पुर्याउँछ। हिजोसम्म चिल्ला गाडी र सुरक्षाकर्मीको घेरामा हिँड्नेहरू आज कोही साइकलमा पसिना पुछ्दै त कोही वृद्धवृद्धाको गोडामा शिर राखेर ढोग्दै गरेको दृश्य सामान्य बनेको छ। भोट माग्ने यी 'फरक शैली' हरू कति वास्तविक हुन् र कति चुनावी स्टन्ट, यसको फैसला भने मतदाताको विवेकले नै गर्नेछ।
शैलीको विविधता: सन्देश कि स्वाङ?
अहिले चुनावी मैदानमा उम्मेदवारहरूका दुईवटा स्पष्ट स्वरूप देखिएका छन्:
सादा जीवनको प्रदर्शन: महँगा गाडी छोडेर साइकल चढ्नु वा सार्वजनिक सवारीमा यात्रा गर्नुलाई कतिपयले 'समानताको सन्देश' भनिरहेका छन्। यसले उम्मेदवार सर्वसाधारणको पहुँचमा छन् भन्ने देखाउन खोज्छ।
संस्कार र भावनात्मक सम्बन्ध: घरदैलोका क्रममा मतदातालाई ढोग्नु, खेतबारीमा सँगै काम गर्नु वा भान्छामा बसेर कोदोको ढिँडो खानु उम्मेदवारहरूको भावनात्मक कार्ड हो। नेपाली समाजमा अझै पनि 'ढोग-भेट' लाई आदरको प्रतीक मानिने हुनाले यसलाई बढी प्रयोग गरिएको देखिन्छ।
समस्या कहाँ छ?
प्रश्न यो होइन कि उम्मेदवारले कुन सवारी चढ्छन् वा कसरी अभिवादन गर्छन्। प्रश्न त यो हो कि यी शैलीहरू केवल चुनावका केही दिनका लागि मात्र हुन् कि उनीहरूको स्वभाव नै यस्तै हो? निर्वाचन सकिएपछि साइकल ग्यारेजमा थन्किने र ढोग्ने टाउकोहरू अहंकारले ठाडा हुने पुरानो प्रवृत्ति नै मतदाताका लागि मुख्य चिन्ताको विषय हो।
लोकतन्त्रमा उम्मेदवार जनताको सेवक हुनुपर्छ, शासक होइन। तर, भोटका लागि गरिने अतिरञ्जित प्रदर्शनले राजनीतिलाई 'नटकीकरण' तिर धकेलिरहेको भान हुन्छ। जनतालाई आज साइकल चढ्ने नेता मात्र चाहिएको छैन, उनीहरूलाई त व्यवस्थित सडक, सुलभ शिक्षा र भरपर्दो स्वास्थ्य सेवा दिने नीतिगत स्पष्टता भएको नेतृत्व चाहिएको छ।
मतदाताको दायित्व
भोट माग्ने शैली जस्तो सुकै होस्, मतदाताले उम्मेदवारको 'गत र मत' दुवै हेर्नु जरुरी छ। साइकलका पाङ्ग्रा वा झुकेको शिरभन्दा उम्मेदवारको विगतको चरित्र, उसको चुनावी घोषणापत्र र समाजप्रतिको निष्ठा महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
"चुनावी मौसममा मात्र देखिने नम्रता र सादगीभन्दा, पदमा रहँदा देखाएको कार्यक्षमता र इमानदारिता नै योग्य उम्मेदवार छनोटको वास्तविक कसी हुनुपर्छ।"
अन्ततः, लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउन उम्मेदवारले प्रदर्शन गर्ने 'शैली' भन्दा जनताले गर्ने 'सही मूल्यांकन' बढी अर्थपूर्ण हुन्छ। देखावटी हाउभाउमा भन्दा पनि एजेन्डा र इमानदारितामा विश्वास गर्ने परिपाटी बसाल्नु आजको आवश्यकता हो।
