काठमाडौं । नेपालमा हालै सम्पन्न निर्वाचनले लोकतन्त्रको जीवन्तता, जनताको विश्वास र भविष्यप्रतिको आशालाई पुनः एकपटक उजागर गरेको छ। लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा सहभागी भएर आफ्नो मतमार्फत जनताले देशको दिशा निर्धारण गर्ने ऐतिहासिक दायित्व पूरा गरेका छन्। यही सन्दर्भमा नेपालका प्रख्यात व्यवस्थापन वैज्ञानिक तथा बौद्धिक सम्पत्तिका क्षेत्रमा विशेष रुचि राख्ने डा. अन्जय कुमार मिश्रले निर्वाचनका विजेताहरूलाई हार्दिक बधाई व्यक्त गर्दै उनीहरूको काँधमा थपिएको जिम्मेवारीप्रति गम्भीर र सजग रहन आग्रह गर्नुभएको छ।
सुशीला कार्कीको नेतृत्वमा बन्ने भनिएको अन्तरिम सरकारमा शिक्षा मन्त्रीका लागि प्रस्तावित व्यक्तित्वका रूपमा पनि चर्चित डा. मिश्रले निर्वाचन परिणामलाई केवल राजनीतिक विजयको रूपमा नभई जनताको विश्वासको रूपमा हेर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गर्नुभएको छ। उहाँका अनुसार निर्वाचन जित्नु भनेको शक्ति प्राप्त गर्नु मात्र होइन, त्यो शक्तिलाई जनताको सेवा, सुशासनको स्थापना र राष्ट्र निर्माणमा रूपान्तरण गर्ने अवसर पनि हो।
डा. मिश्रले विजयी उम्मेदवारहरूलाई सम्बोधन गर्दै भन्नुभएको छ –
“नेपालको निर्वाचनका सबै विजेताहरूलाई हार्दिक बधाई। यो विजयसँगै तपाईंको काँधमा ठूलो जिम्मेवारी थपिएको छ। जनताको विश्वासलाई सम्मान गर्दै मनमा इमानदारी र दिमागमा विवेक बोकेर अघि बढ्नुहोस्। लोकतन्त्रमा शक्ति जनताबाट प्राप्त हुन्छ, त्यसैले त्यो शक्तिको प्रयोग पनि जनताको हितका लागि हुनुपर्छ।”
उहाँले लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा नेतृत्वको सबैभन्दा ठूलो मापनदण्ड इमानदारी, पारदर्शिता र उत्तरदायित्व भएको उल्लेख गर्नुभयो। कुनै पनि पद वा अधिकारको वास्तविक मूल्य त्यसको सदुपयोगमा रहेको बताउँदै उहाँले राजनीतिक नेतृत्वलाई व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिन आग्रह गर्नुभयो।
डा. मिश्रले हार्ने उम्मेदवारहरूलाई पनि सम्मान र समवेदना व्यक्त गर्दै लोकतन्त्रको मूल सौन्दर्य नै प्रतिस्पर्धा र सहकार्य रहेको बताउनुभयो। उहाँले भन्नुभयो –
“हार्ने साथीहरूलाई समवेदना। जनताको विश्वास तपाईंले पनि प्राप्त गर्नुभएको छ, यद्यपि त्यो पर्याप्त हुन सकेन। तर यो हार अन्तिम होइन। तपाईं पनि नेता नै हुनुहुन्छ। संसद् बाहिर भए पनि जिम्मेवार नागरिक र नेताका रूपमा समाजसँग अझ नजिक भएर काम गर्नुहोस्। सामाजिक पूँजी निर्माण गर्नुहोस्, सुशासनको संस्कृतिमा योगदान दिनुहोस्। भविष्यमा संसद्बाट नेतृत्व गर्ने अवसर अवश्य आउनेछ।”
उहाँका अनुसार लोकतन्त्रमा केवल संसदभित्र रहेका व्यक्तिहरू मात्र नेता हुँदैनन्। समाजमा सक्रिय नागरिक, बौद्धिक वर्ग, युवा तथा विभिन्न क्षेत्रका अगुवाहरूले पनि राष्ट्र निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। संसद बाहिर रहेका राजनीतिक व्यक्तित्वहरूले समाजको वास्तविक समस्यालाई नजिकबाट बुझेर दीर्घकालीन समाधान खोज्न सक्ने अवसर पाउँछन्।
डा. मिश्रले वर्तमान राजनीतिक अवस्थालाई सुशासनको नयाँ अध्याय सुरु गर्ने अवसरको रूपमा लिनुपर्ने बताउनुभयो। उहाँले राजनीतिक नेतृत्वलाई संस्कृति, कानुन र प्रविधिको संयोजनमार्फत भ्रष्टाचारमुक्त शासन प्रणाली निर्माण गर्न आग्रह गर्नुभएको छ। उहाँले स्पष्ट रूपमा भन्नुभएको छ –
“म सधैं रचनात्मक आलोचनाका लागि तयार छु, र राष्ट्र निर्माणमा योगदान दिन सधैं तयार छु। किनकि शक्ति सधैं जोखिम बोकेर आउँछ—विशेषगरी शक्ति दुरुपयोगको जोखिम। त्यसैले विजेताहरूले संस्कृति, कानुन र प्रविधिको माध्यमबाट शून्य भ्रष्टाचारको संस्कृति निर्माण गर्नेछन् भन्ने आशा राखेको छु।”
डा. मिश्रको धारणा अनुसार सुशासन केवल नीतिगत भाषण वा नाराबाट सम्भव हुँदैन। यसको लागि संस्थागत सुधार, पारदर्शी प्रणाली, डिजिटल प्रविधिको प्रयोग र नैतिक नेतृत्व आवश्यक हुन्छ। विशेषगरी सरकारी प्रशासन, शिक्षा, कृषि, स्वास्थ्य तथा आर्थिक क्षेत्रहरूमा प्रविधिको प्रयोग बढाएर पारदर्शिता कायम गर्न सकिने उहाँको विश्वास छ।
नेपालको शैक्षिक तथा व्यवस्थापन क्षेत्रमा योगदान पुर्याउँदै आएका डा. मिश्रले लामो समयदेखि विश्वविद्यालय तथा सार्वजनिक संस्थाहरूमा सुशासनको पक्षमा आवाज उठाउँदै आउनुभएको छ। विश्वविद्यालयहरूमा इलेक्ट्रोनिक उपस्थिति प्रणाली लागू गर्ने, प्रशासनिक प्रक्रियामा पारदर्शिता ल्याउने र शैक्षिक व्यवस्थापन सुधार गर्ने विषयमा उहाँले निरन्तर पहल गर्दै आउनुभएको छ।
बौद्धिक सम्पत्तिको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा पनि उहाँको विशेष रुचि रहेको छ। ज्ञान, अनुसन्धान र नवप्रवर्तनलाई राष्ट्रको विकाससँग जोड्नुपर्ने उहाँको धारणा छ। उहाँका अनुसार विश्वविद्यालय, अनुसन्धान संस्था र उद्योगबीच सहकार्य बढाएर नेपाललाई ज्ञानमा आधारित अर्थतन्त्रतर्फ अघि बढाउन सकिन्छ।
नीतिगत सुधारका विषयमा पनि डा. मिश्र सक्रिय रूपमा लेखन र अनुसन्धान गर्दै आउनुभएको छ। कृषि ऐन, शैक्षिक सुधार, व्यवसायजन्य स्वास्थ्य तथा सुरक्षा, र सार्वजनिक प्रशासन सुधार जस्ता विषयहरूमा उहाँले विभिन्न वैज्ञानिक लेख र सम्पादकीय लेख प्रकाशित गर्नुभएको छ। उहाँका विचारहरू नीति निर्माणमा उपयोगी मार्गदर्शनका रूपमा पनि लिइन्छन्।
डा. मिश्रले राष्ट्र निर्माणको प्रक्रियामा नागरिकको भूमिकालाई पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण ठान्नुहुन्छ। उहाँका अनुसार लोकतन्त्र केवल सरकारको जिम्मेवारी मात्र होइन, प्रत्येक नागरिकको साझा दायित्व पनि हो। नागरिक सचेत, जिम्मेवार र सक्रिय भए मात्र लोकतन्त्र सुदृढ बन्न सक्छ।
उहाँले आफ्नो सन्देशको अन्त्यमा देशप्रेम र भविष्यप्रतिको जिम्मेवारीलाई जोड दिँदै भन्नुभएको छ –
“आफ्नो राष्ट्रलाई प्रेम गर्नुहोस्, किनकि आजको निर्णयले भोलिको पुस्ताको सुरक्षा र समृद्धि निर्धारण गर्छ। Love your nation for the safety of your child।”
डा. मिश्रको यो सन्देश केवल राजनीतिक टिप्पणी मात्र नभई राष्ट्र निर्माणका लागि एउटा नैतिक मार्गदर्शनका रूपमा पनि लिन सकिन्छ। निर्वाचनपछि प्रायः देखिने राजनीतिक विभाजन र आरोप–प्रत्यारोपको वातावरणबीच उहाँको सन्देशले सहकार्य, जिम्मेवारी र सकारात्मक सोचको आवश्यकता स्मरण गराएको छ।
आजको नेपालमा विकास, सुशासन र पारदर्शिताको आवश्यकता पहिलेभन्दा अझ बढी महसुस भइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा राजनीतिक नेतृत्व, बौद्धिक वर्ग र नागरिक समाजबीच सहकार्य गरेर मात्र देशलाई स्थिरता र समृद्धितर्फ अघि बढाउन सकिन्छ। डा. मिश्रको सन्देशले यही सहकार्यको भावना र भविष्यप्रतिको आशालाई बलियो बनाएको छ।
लोकतन्त्रको सफलताको वास्तविक मापन निर्वाचन जित्नु वा हार्नुमा मात्र सीमित हुँदैन। यसको सफलता जनताको जीवनमा देखिने सकारात्मक परिवर्तन, संस्थागत सुधार र न्यायपूर्ण समाज निर्माणमा निर्भर गर्दछ। यही लक्ष्य प्राप्त गर्न राजनीतिक नेतृत्वले इमानदारी, दूरदृष्टि र जिम्मेवारीका साथ काम गर्नुपर्ने सन्देश डा. अन्जय कुमार मिश्रले दिएका छन्।
यसैले, निर्वाचनको परिणामलाई अन्तिम लक्ष्यको रूपमा नभई एउटा नयाँ सुरुवातको रूपमा हेर्नुपर्ने आवश्यकता आज झनै स्पष्ट भएको छ। यदि नेतृत्वले जनताको विश्वासलाई सही अर्थमा सम्मान गर्दै सुशासन, पारदर्शिता र शून्य भ्रष्टाचारको संस्कृतिलाई स्थापित गर्न सके भने नेपालले स्थिर, समृद्ध र न्यायपूर्ण भविष्यतर्फ दृढतापूर्वक कदम चाल्न सक्नेछ।
