महिला हिंसा कुनै एक व्यक्तिमाथिको अत्याचार मात्र होइन, यो सम्पूर्ण समाजको सभ्यता, चेतना र मानवताको परीक्षा हो।
समाजमा आज पनि महिलाहरू विभिन्न प्रकारका हिंसा, विभेद, अपमान र अन्याय सहन बाध्य छन्। घरभित्र होस् वा बाहिर, कार्यस्थल होस् वा सार्वजनिक स्थान—महिलाहरू शारीरिक, मानसिक, आर्थिक तथा यौनजन्य हिंसाको सिकार भइरहेका छन्। अझ दुःखद पक्ष के छ भने, कतिपय अवस्थामा हिंसा गर्ने व्यक्तिभन्दा हिंसा सहने महिलालाई नै दोषी ठहर गर्ने प्रवृत्ति समाजमा विद्यमान छ।
आखिर महिला हुनु के अपराध हो? छोरी भएर जन्मिनु, आफ्ना विचार राख्नु, शिक्षा हासिल गर्नु, आफ्नो अधिकारका लागि आवाज उठाउनु वा स्वतन्त्र जीवन जिउन चाहनु के गल्ती हो? पक्कै पनि होइन। महिला पनि पुरुषसरह सम्मान, स्वतन्त्रता, सुरक्षा र समान अधिकारका हकदार हुन्।
महिला हिंसा घरबाटै अन्त्य हुनुपर्छ। छोरीलाई बोझ होइन, अवसरका रूपमा हेर्नुपर्छ। बुहारीलाई पराई घरबाट आएकी व्यक्ति होइन, परिवारकै सदस्यका रूपमा सम्मान गर्नुपर्छ। श्रीमतीलाई आफ्नो इच्छाअनुसार चलाउनुपर्ने वस्तु होइन, जीवनको समान सहयात्रीका रूपमा स्वीकार गर्नुपर्छ। महिलाको विचार, इच्छा, निर्णय र आत्मसम्मानको कदर गर्नु सभ्य परिवारको पहिचान हो।
कुनै महिलामाथि हात उठाउनु, गालीगलौज गर्नु, अपमानित गर्नु, डर देखाउनु, जबर्जस्ती गर्नु, आर्थिक रूपमा नियन्त्रणमा राख्नु वा उसको स्वतन्त्रता खोस्नु पुरुषार्थ होइन। वास्तविक साहस अरूलाई दबाउनुमा होइन, अरूको सम्मान र अधिकारको रक्षा गर्नुमा हुन्छ।
महिला हिंसाको अर्को गम्भीर पक्ष मौनता हो। परिवारको इज्जत जाने डर, समाजले के भन्ला भन्ने चिन्ता, आर्थिक परनिर्भरता र न्याय नपाइने आशङ्काका कारण धेरै महिला अन्याय सहेर बस्न बाध्य हुन्छन्। तर हिंसा लुकाउँदैमा समस्या समाधान हुँदैन। पीडितलाई दोष दिने, उसको चरित्रमाथि प्रश्न उठाउने वा मिलापत्रका नाममा अन्याय सहन बाध्य पार्ने प्रवृत्ति अन्त्य हुनुपर्छ। पीडितलाई दोष होइन, साथ चाहिन्छ; अपमान होइन, सम्मान चाहिन्छ; डर होइन, न्यायको भरोसा चाहिन्छ।
महिला हिंसा अन्त्य गर्ने जिम्मेवारी महिलाको मात्र होइन, सम्पूर्ण समाजको हो। अभिभावकले छोराछोरीलाई समान व्यवहार गर्नुपर्छ। परिवारले बालबालिकालाई सानैदेखि सम्मान, सहमति र समानताको शिक्षा दिनुपर्छ। विद्यालयले लैङ्गिक समानताबारे चेतना फैलाउनुपर्छ। समाजका अगुवा, सञ्चारमाध्यम, नागरिक समाज र सम्बन्धित निकायले हिंसाविरुद्ध आवाज उठाउनुपर्छ। हिंसा देख्दा रमिता हेर्ने वा पीडितलाई दोष दिने होइन, सुरक्षित रूपमा सहयोग गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ।
त्यसैगरी, कानुन कार्यान्वयन गर्ने निकायले पीडितको गुनासोलाई गम्भीरतापूर्वक सुन्नुपर्छ। दोषीमाथि कानुनबमोजिम कारबाही र पीडितलाई आवश्यक सुरक्षा, परामर्श तथा न्यायको व्यवस्था हुनुपर्छ। महिला हिंसाविरुद्धका अभियान भाषण र नारामा मात्र सीमित हुनु हुँदैन; व्यवहारमा परिवर्तन आउनुपर्छ।
हामीले बुझ्नुपर्ने सत्य के हो भने, महिलाको सम्मान गरेर पुरुषको सम्मान घट्दैन, बरु समाजको प्रतिष्ठा बढ्छ। महिलालाई समान अवसर दिँदा परिवार कमजोर हुँदैन, अझ सक्षम र समृद्ध बन्छ। महिलाको सुरक्षा, शिक्षा, आत्मनिर्भरता र निर्णय गर्ने अधिकार सुनिश्चित गर्नु समुन्नत समाज निर्माणको आधार हो।
आज हामी सबैले एउटा सङ्कल्प गरौँ—महिलामाथि हुने कुनै पनि प्रकारको हिंसा सहने छैनौँ, हिंसा गर्ने व्यक्तिको पक्षमा उभिने छैनौँ र पीडितलाई एक्लो महसुस हुन दिने छैनौँ। आफ्नै घरबाट समानताको अभ्यास सुरु गरौँ, छोरालाई सम्मान गर्न सिकाऔँ र छोरीलाई आत्मविश्वासका साथ अघि बढ्ने वातावरण बनाऔँ।
याद राखौँ, महिला कमजोर भएर होइन, समाजले अवसर र सम्मान नदिँदा पछाडि पारिन्छिन्। महिलालाई सम्मान गर्नु दया होइन, उनको अधिकार हो।
महिला हिंसामुक्त समाज निर्माण गर्ने जिम्मेवारी हामी सबैको हो। जब प्रत्येक महिलाले आफ्नो घर, समाज र देशमा सुरक्षित महसुस गर्नेछिन्, जब उनको आवाज सुनिनेछ र जब उनको आत्मसम्मानको रक्षा हुनेछ, तब मात्र हामीले आफूलाई सभ्य समाजका नागरिक भन्न सक्नेछौँ।
महिलाको सम्मान गरौँ, हिंसाको विरोध गरौँ। समानता अपनाऔँ, मानवता जोगाऔँ। यही नै सभ्य, सुरक्षित र समृद्ध समाज निर्माणको सही बाटो हो।
लेख :- राजकुमारी गुप्ता
